038 4270470     info@bbk.nl

Reflecties op een BBK-reis naar Zuid-Korea

Zo blijven dan exegese, hermeneutiek en vroomheid. De meeste van deze is de vroomheid.”
Door Simon van der Lugt

Met Bijbelteksten en hermeneutiek gaan we elkaar niet vinden. Het gaat om vroomheid zoals we die kennen uit de traditie en de wereldwijde kerkgemeenschap. Woorden van deze strekking noteerden wij bij een gesprekpartner in Zuid-Korea. Op bezoek bij verschillende presbyteriaanse en gereformeerde kerken in dat land gaat ons gesprek als deputaten Betrekkingen Buitenlandse Kerken over de besluiten van de generale synode in 2017. Net als elders hebben deze in Zuid-Korea de kerken geschokt. Nu wij er als vertegenwoordigers van de gereformeerd-vrijgemaakte kerken zijn, is er alle gelegenheid voor uitleg en discussie.

Rond maaltijd en gebed gaat de Bijbel open, worden teksten gelezen en besproken, analyseren we de besluiten…

Rond maaltijd en gebed gaat de Bijbel open, worden teksten gelezen en besproken, analyseren we de besluiten en vertellen we hoe het proces loopt. Eén van hen zegt: verbinding vinden wij niet met exegeses en discussies over oude of nieuwe hermeneutiek. Het gaat om vroomheid en trouw aan de kerk.

Dat zet aan het denken. Eerst over het gebrek aan verbindingskracht van Bijbelteksten en Bijbeluitleg. Dat is toch op z’n minst curieus voor kerken uit de traditie van de Reformatie. Hebben de reformatoren niet het Sola Scriptura in het vaandel gehad? Teksten uit de heilige geschriften begonnen te spreken in de situatie van toen. Zij lieten onthullend licht vallen op bestaande misstanden. Apostolische woorden over Gods gerechtigheid werden actuele en bevrijdende woorden. Daar was geen kerkelijk leergezag voor nodig. De Schrift is in zichzelf doorzichtig en haar eigen uitlegster.

Maar wat gebeurt er vervolgens? Het persoonlijke leesresultaat neemt de plaats in van het hoogste bisschoppelijke gezag. Als de praktijk van het christelijke leven ondersteund moet worden door Bijbelteksten, dan gaat de aandacht naar de meest deskundige uitlegger. Doorzichtige techniek en excellentie in de afleiding van tekst naar praktijk zijn de factoren die vertrouwen wekken. Zo laat je je overtuigen. Sola Scriptura betekent blijkbaar niet dat iedereen met een beetje geloof dezelfde conclusies uit Bijbelteksten trekt. We zeggen niet voor niets: elke ketter heeft zijn letter. We voegen toe: elke gelovige heeft zijn grote uitlegger.

Gods Woord is op deze manier een boek met teksten die je kunt interpreteren. Maar de apostelen zeggen: Jezus Christus is het Woord van God. Hij is een persoon. Je kunt Hem ontmoeten. Hij maakt zich bekend. Als je de Gekruisigde leert kennen, kan je van hem onder de indruk raken. Je kunt ook afstand houden. Je kunt Hem zelfs bespotten of negeren. Maar als je je aan Hem gewonnen geeft, noem je Hem je Heer. Hij leeft! Dan spreek je de bereidheid uit om zijn rijk je eerste prioriteit te maken. Je realiseert je dat zonder heiliging je Hem niet zult zien. Het leven hier en nu is één grote voorbereiding op een ontmoeting met Jezus. Hij heeft namelijk beloofd om terug te komen.

De woorden van de Heer, van apostelen en profeten klonken vanouds in de samenkomsten van de gemeente. De selectie van boeken die wij de canon noemen is daar ontstaan. De heilige geschriften geven weer wat al eerder mondeling verteld werd. De geschriften functioneerden in de liturgie bij het credo, de sacramenten, tussen liederen en gebeden. Jezus Christus is Heer. De vroeg-christelijke kerk deed uitspraken om het geheim van die redding van Godswege veilig te stellen tegen misverstanden en verdraaiingen. Daaraan danken wij de oecumenische belijdenisgeschriften.

Is daarmee de hele discussie over m/v en ambt niet op haar passende plaats gezet en opgelost? Je zou het denken. De praktijk van open ambten voor mannen en vrouwen weerspreekt nergens de oerbelijdenis van de christelijke kerk. Toch is dat geen reden voor bezorgde zusterkerken om de zaak in matigheid te beschouwen. De heftigheid van de reacties wijst erop dat er voor velen kernzaken op het spel staan. De vroomheid wijkt als je van de eeuwenoude praktijk afwijkt, dát is de indruk. Je zwicht voor maatschappelijk druk. De innerlijke geloofskracht is geweken. Het vuur van de Geest gedoofd.

We sluiten ons niet af voor deze kritiek. Vreemde ogen kijken scherp. Laten we een mijl meedenken met deze diagnose. Is aandacht voor traditionele vroomheid de verbindende factor? Gaan we dan elkaars geloofsgehalte meten? Welke dynamiek levert dat op?

In elk geval kun je zeggen dat het terugdraaien van de besluiten uit 2017 dan niet veel oplevert. Als de mentaliteit onder de besluiten niet verandert, ligt het probleem ongewijzigd op tafel. De spannende vraag wordt dan: hoe kun je bij elkaar vertrouwen wekken, als het niet gaat om de meest intelligente uitleg of de meest sluitende hermeneutiek? Het woord vroomheid roept een beeld op van toewijding en afhankelijkheid. Het gaat om een intensief gebedsleven dat vraagt naar Gods wil. We willen bij elkaar het vuur van de Geest voelen branden. We willen horen over de strijd om in te gaan in Gods rijk en de afgoden van deze tijd te ontmaskeren en te weerstaan. De innerlijke overtuiging proeven dat er niemand anders je leven beheerst dan alleen de Heer. Iets daarvan proefden wij tijdens ons bezoek in Zuid-Korea. Zodra we samen in gebed gingen, werd vloeibaar wat exegetisch vast zat. Als je elkaar vertelt over bijvoorbeeld de oefeningen van het geloof in het christelijke gezinsleven, merk je verbinding: de gemeenschappelijke vragen brengen herkenning. Zij voeren ten slotte tot gezamenlijk smeekgebed om de Geest te laten werken.

Als dit waar is, kan vroomheid alleen maar bij elkaar erkend worden door persoonlijk, intensief en langdurig contact. Het contact moet weg uit de sfeer van brieven, emails, documenten en interpretaties. Het gaat om de geleefde Jezus in het leven van zijn volgelingen. Kunnen wij dat waarmaken in de internationale contacten? De bezoeken zijn kort. Te kort?

Maar zou het zo ook kunnen werken in de Nederlandse situatie? Kan de vrucht van een bezoek aan Zuid-Korea in Nederland geplukt worden? Hier hebben wij in de plaatselijke kerken ‘persoonlijk, intensief en langdurig contact’ met elkaar. Hoe kunnen wij hier bij elkaar het vertrouwen wekken dat we verbonden zijn in één Heer, door één Geest? De les van de geschiedenis honoreren is dan de eerste opdracht, mij dunkt: Jezus is Gods Woord. De erkenning en beleving van dat Credo vindt beslissend plaats in de liturgie van sacramenten, liederen en gebeden. De prediking uit de heilige geschriften gaat over Christus. Het heil ligt niet in een eeuwenoude praktijk rondom de ambten.
De tweede opdracht is: een intensief gebedsleven oefenen met elkaar. Wie elkaar hoort bidden, ervaart de diepste verlangens van een ander.
Vervolgens: het leven in heiligheid. Zonder dat zullen wij de Heer niet zien. Deel dus met elkaar eerlijke verhalen over zonde en genade. Kenmerk van heiligheid is ook de vraag of je je eigen gelijk op het dossier m/v en ambt ondergeschikt kan maken aan het geheel; of dat de gemeenschap zich schikt naar de enkeling die dreigt te struikelen over dit onderwerp.
Ja, dat is vroomheid. Laten wij in vroomheid uitblinken en zo eraan bijdragen dat de internationale relaties en wij verbonden blijven aan elkaar.

About the Author